4 mei

Het monument voor Joodse inwoners van Amsterdam Oud-West in Amsterdam (gemeente Amsterdam) bestaat uit een metalen plaquette en twee wandschilderingen.

The text on the plaque reads:

‘CITY OF AMSTERDAM ARTIST: MOZES COHEN (TIEL 1901 – AUSCHWITZ EXTERMINATION CAMP 1942) YEAR: 1940 THE MURAL PAINTINGS BY THE JEWISH ARTIST MOOS COHEN, DISPLAYED ABOVE, WERE INSTALLED IN 1940 IN THE LOBBY OF THE CITY CLEANING DEPARTMENT ON BILDERDIJKKADE. FOLLOWING THE DEMOLITION OF THAT BUILDING IN 2003, THESE CULTURALLY AND HISTORICALLY VALUABLE PAINTINGS WERE INSTALLED IN THE HALLS IN 2014. DEPICTED IS THE AMSTERDAM CITY MAIDEN, LEANING ON THE COAT OF ARMS OF AMSTERDAM. SHE WAVES GOODBYE TO A SAILING SHIP, AS WITNESSED BY A BARGE. FURTHERMORE, VARIOUS TASKS OF THE CITY CLEANING DEPARTMENT THROUGH THE AGES ARE DEPICTED: AMONG OTHER THINGS, A SWEEPER, A HOSE OPERATOR, TWO RUBBISH COLLECTORS DRAGGING FLOATING RUBBISH FROM THE CANAL, AND ALSO INDUSTRIAL WASTE PROCESSING WITH CRANES AND MECHANISED ROTATING GRAB BUCKETS. IN MEMORY OF THE 165 JEWISH RESIDENTS WHO WERE DEPORTED FROM OUD-WEST AND MURDERED DURING THE SECOND WORLD WAR, THE PAINTINGS WERE ADOPTED IN 2021 BY THE 4 MAY COMMITTEE OUD-WEST.’

‍Wijzigingen
De wandschilderingen waren eerst aangebracht in het kantoor van de Stadsreiniging. Na de sloop van dit gebouw hebben de wandschilderingen 11 jaar in opslag gelegen.

In 2014 zijn de wandschildering door de stichting TROM, op verzoek van stadsdeel West, teruggeplaatst in de Passage in De Hallen. Voor de herplaatsing zijn ze gerestaureerd en geschikt gemaakt voor plaatsing in De Hallen. Het stadsdeel West heeft dit gefinancierd.

De wandschilderingen zijn in 2021 geadopteerd door het 4Mei Comité Oud West ter nagedachtenis aan 165 weggevoerde en vermoorde Joodse inwoners van Oud-West. In 2021 is de plaquette met aanvullende tekst aangebracht.

Het monument herinnert aan de weggevoerde en vermoorde Joden uit Amsterdam Oud-West.

Moos Cohen, de maker van de wandschilderingen vluchtte in 1942 voor de Duitsers en werd in Zwitserland opgepakt en naar Auschwitz gedeporteerd. Hier werd hij op 7 november 1942 vermoord.

De schilderingen waren gemaakt voor de stadsreiniging Amsterdam en hierop worden verschillende werkzaamheden van de stadsreiniging uitgebeeld.

Herdenking
Op 4 mei 2015 is bij het monument voor het eerst, op deze locatie, een herdenking gehouden. Deze herdenking werd georganiseerd door Wim de Graaf van de gemeente Amsterdam. Later is door hem, door Roel Walraven, Ko Homma en enkele bewoners van Oud-West het 4 mei comité Oud West opgericht. Dit comité verzorgt de jaarlijkse herdenking bij dit monument.

Op 4 maart 1901 werd Mozes Cohen in Tiel geboren als zoon van Levie Abraham Cohen en Rosina Cohen-Levie. In Tiel had zijn vader zijn werkkring in het vee – hij had er een slagerij (die niet meer bestaat) en hij was veehandelaar.Mozes was de jongste in het gezin, hij had nog twee zussen (Lea en Kaatje) en een broer Abraham.In 1912 ging Moos naar de HBS. Hij kon goed leren én goed tekenen en kreeg les in de Joodse riten en gebruiken van rabbijn S. C. Kleerekooper. Hij was daardoor zo gegrepen dat hij er over dacht om rabbijn te worden, maar koos uiteindelijk voor het tekenen en in 1921 kwam hij naar Amsterdam, waar hij aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten ging studeren.

‍

Mediene
Moos ontdekte al snel dat er een flink verschil was tussen de Amsterdamse Jood en een Jood van buiten de stad – de mediene. Hij kreeg maar moeilijk aansluiting met de gemeenschap in Amsterdam.
Qua objecten was hij meer geïnteresseerd in de omgeving dan in mensen en hij schilderde maar weinig portretten, behalve wanneer hij een opdracht kreeg. In 1928 sloot hij de academie af en bleef in Amsterdam, waar hij twee ateliers heeft gehad, een op de Prinsengracht 824 en een op de Stadhouderskade 135. Voor zijn levensonderhoud gaf hij tekenles aan de Hendrick de Keyserschool en tijdens de oorlog op de Joodsche HBS. Hij maakte veel reclametekeningen en schilderde technische onderwerpen. Moos was een ambachtelijk schilder die zelf zijn verf mengde.

Gehuwd
Moos was gehuwd met de niet-Joodse Truus (Geertruida) Bessems (20 augustus 1910) en het echtpaar kreeg geen kinderen. In 1942 vluchtte hij voor de nazi’s maar hij werd, op weg naar Zwitserland, opgepakt, en via het doorgangskamp Drancy naar Auschwitz gedeporteerd. Daar werd hij op 7 november 1942 vermoord.

Afbeeldingen
De twee foto’s geven twee werken van Cohen weer.
Op de bovenste de Amsterdamse stedenmaagd, leunend op het wapen van Amsterdam. Ze zwaait een beurtschip uit.
Op het onderste werk verschillende werkzaamheden van de stadsreiniging, een veger, een spuiter, twee vuilnismannen die vuil uit de gracht dreggen en een verbeelding van industriële vuilverwerking, met kranen en grijpers.

De afbeeldingen hingen in het trappenhuis van het schaftlokaal van de Dienst Stadsreiniging aan de Bilderdijkkade. Dat gebouw werd in 2003 gesloopt. Deze schilderingen met een cultuurhistorische waarde werden uitgezaagd en opgeslagen tot een nieuwe bestemming gevonden werd. Nu hebben ze een goede bestemming gevonden in De Hallen.

Elk jaar op 4 mei is De Hallen een officiële herdenkingsplek in Amsterdam Oud-West. Bij de herdenkingsplaquette in De Passage komen buurtbewoners en betrokkenen samen om stil te staan bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en andere oorlogssituaties. De herdenking wordt georganiseerd door het 4 mei Comité Oud-West.